Wednesday , January 17 2018
Home / Sosial & Politika / Ajenda Mosaun Sensura no Destituisaun Pendente, Fidelis: Segunda no Tersa Plenaria Obrigatorio
Prezidente Parlamentu Nasional, Aniceto Guterres akompanna hosi Premeiru Vice Prezidente no Segundu Vice Prezidente PN hodi halo konferensia imprensa ho jornalista sira iha PN.[Foto: Zevonia Vieira | 08.01.2018]

Ajenda Mosaun Sensura no Destituisaun Pendente, Fidelis: Segunda no Tersa Plenaria Obrigatorio

Plenaria iha Parlamentu Nasional ne’ebe sai hanesan ajenda regular iha Parlamentu Nasional, ne’ebe sempre halao iha loron Segunda no Tersa la akontese, razaun tanba ajenda kona ba mosaun sensura no destituisaun sei pendente tanba sei hein responde hosi VII Governu Konstituisional kona ba marka loron ba diskusaun mosaun sensura no Tribunal Rekursu kona ba rekursu hosi PPN.

Ho razaun hosi plenaria ne’ebe la realiza iha loron segunda 08/01, liu hosi konferensia imprensa, Prezidente Parlamentu Nasional, Aniceto Guterres, ne’ebe akompanna hosi Vice Prezidente Parlamentu nain rua, esplika katak ohin loron 8/01 la halo plenario tanba hanesan babain plenario iha kuandu iha ajenda.

“Pratikamente laiha ajenda para atu halo plenaria, iha ajenda pendente rua mak hanesan proposta destituisaun ba Prezidente Parlamentu nian no kona ba mosaun sensura ba VII Governu Konstituisional. Ajenda premeira ajenda kona ba proposta destituisaun, tribunal sira notifika ona katak laiha inkonstituisionalidade no iha kestaun politika no tribunal Distrital Dili sira la apresia no la hola desizaun, sira fo fila mai Parlamentu, maibe desizaun Distrital Dili nian, hau rasik nudar Prezidente Parlamentu tanba hau mak hatama prosesu providensia katelar ne’e, hau hatama ona hau nia rekursu iha loron 3/01, tanba ne’e desizaun final sedauk iha, nune’e sedauk bele halo ajendamentu para atu deskuti iha plenaria kona ba proposta destituisaun ne’e. Ajenda kona ba mosaun sensura pendent hanesan uluk iha loron 18/12/17, hau anunsia tiha ona no notifika governu atu mai hatan no prazu ba loron 30 durante loron servisu nian, ne’ebe sura hosi loron 18/12/2017, loron ne’ebe hau halo anunsia. Depois anunsia, iha loron 3/01 hau haruka ona karta ba Primeiru Ministru, informa nafatin kona ba anunsiu ne’e ho nia notifikasaun katak ho rekerimentu hanesan mos rekerimentu mai hosi bankada KHUNTO ne’ebe husu ba iha loron 8/01, hau aneksa rekerimentu sira ne’e ba Primeiru Ministru, presizamente governu tenke fo uluk resposta mai kona ba sa loron mak governu atu mai hatan, se loron ne’e sira konkorda ona mak meza Parlamentu foin bele fiksa ordem do dia no marka plenaria, tanba ne’e mak sedauk tau iha ajenda, tanba liga ho orgaun estadu sira seluk, Parlamentu la bele obriga ho data ida para atu mai obrigatoriomente”, esplika Aniceto Guterres.

Hatan ba RTTL liga ho rekursu ne’ebe hatama ba tribunal no sedauk hetan responde hosi governu, atividade plenaria ba oin atu lao oinsa?

Aniceto responde katak plenaria hotu tuir rejimentu katak iha ajenda mak iha plenariu, se laiha ajenda laiha plenariu . ajenda rua mak pendente, maibe sei iha ajenda sira seluk hanesan veta politika hosi Prezidente da Republika kona ba Lei poder lokal nian, ne’ebe pareser iha Komisaun A iha tiha ona maibe sei halo analiza didiak ante lori ba plenaria ou la lori ba plenaria.

“Parlmantu ida ne’e laiha projetu de Lei, inisiativa hosi deputadu sira sedauk iha, laiha proposta de Lei hosi governu. Foin mak iha proposta de Lei kona ba Orsamentu Retifikativu maibe rejeita tiha ona. Komisaun espesializada sira la funsiona e fundamental tebes baihira parlamentu ida atu funsiona ne’e, kuandu komisaun espesializada funsiona ho diak no ida ne’e la lao. Meza komisaun espesializada sira ne’e, iha komisaun neen, opozisaun sira mak kaer hotu, entaun se komisaun sira ne’e la funsiona, la produz para atu halo ajendamentu klaru que ajenda laiha, depende mos ba produtividade hosi komisaun espesializada sira ne’e”, hateten Aniceto.

Ho ajenda plenaria ne’ebe sedauk iha, inklui governu rasik sedauk hatama proposta ajenda ba Orsamentu Jeral Estadu 2018, iha fulan ida nee nia laran, sei la akontese debeta OJE 2018? Ba TAFARA.TL Aniceto responde katak ba kualker Orsamentu Jeral Estado ne’e esklusivamente kompetensia governu nian atu prepara no halo proposta.

“Proposta hosi governu sedauk tama mai, hau la bele hatete buat ida tanba ita orgaun soberanu ketak-ketak, hau labele hatan uluk ba governu nian e labele obriga malu mos tanba ne’e orgaun soberanu hotu. Iha estadu ne’e vida instituisaun estadu ne’e tenke funsiona hanesan ne’e, orgaun soberania haat ne’e tenke fo solidaridade ba malu, tenke iha sentidu da kooperasau”, hateten Aniceto.

Iha parte seluk Prizdente Bankada PLP, Fidelis Magalhaes ba TAFARA.TL responde ba ajendamentu plenaria ne’ebe la realiza iha loron refere, Fidelis hateten katak tuir rejimentu Parlamentu Nasional katak iha loron Segunda no tersa ba plenaria normal no laiha ajenda sira seluk ,retifikativu ne’e la pasa ona, no loron segunda no tersa ne’e plenaria obrigatoriu.

“Ita suspende atividades plenaria para atu transfere ba atividades iha komisaun presiza liu hosi desizaun plenaria, maioria tenke apoio, sem plenaria entaun atividade iha komisaun mos labele halo. Iha parlamentu ne’e soberana ne’e plenaria, ita labele evita tiha responsabilidade no dever ita nian atu iha plenaria. Argumentu sira ne’ebe ita rona ne’e, para atu halo auto defeza ba politiku deit, ho lian seluk karik atu manipula, kontinua propaganda para atu manan antenna, depois povu dehan opozisaun mak salah hotu”, esplika Fidelis.

Fidelis mos hatan ba jornalista hosi Jornal Independete kona ba statementu hosi PPN kona ba AMP ezizi hodi ajenda lalais mosaun sensura ba VII Governu Konstituisional no destituisaun ne’e hanesan atu ida hodi presaun ba Prezidente Parlamentu. Fidelis responde katak tenke iha konferensia lideres bankadas, foin kontinua ho plenarias.

“Halai tiha hosi responsabilidade atu halo konferensia lideres bankadas, halai tan hosi responsabilidade atu halo plenaria. Prezidente Parlamentu iha dever atu halo reuniaun lideres bankadas e plenaria, ida ne’e nia dever. Opozisaun halo presaun oinsa? se opozisaun ate agora halo tuir prosesu maske ami maioria, maske iha boikota que Prezidente Parlamentu halo fila-fila, ami kontinua nafatin mai prense iha ne’e no kumpri, koko para atu aproveita dalan ne’ebe diak liu tuir rejimentu. Ita media deit no ita aponta malu no halo propaganda politika hodi hetan opiniaun publika deit, ita viola ne’e rejimentu agora atu viola saida tan”, tenik Fidelis.

Tuir observasaun hosi TAFARA.TL prosesu normal plenaria ne’ebe lolos hahu iha oras tuku 09.00 dader maibe la akontese, no iha oras oras 11.00 dader Sekretaria da Meza Parlamentu Nasional, Lidia D.S Martins anunsia katak sei laiha plenaria tanba sedauk iha ajenda tanba Prezidente Parlamentu Nasional hatoo ona karta ba governu katak sei halo plenaria ho rekerimentu ne’ebe mai hosi bankada KHUNTO kona ba mosaun sensura no sei marka loron ba diskusaun kona ba mosaun sensura ne’e sei halao iha loron 18/01. Kona ba destituisaun ba Prezidente Parlamentu Nasional iha ona resposta ba karta ne’ebe Prezidente Parlamentu hatama ba Tribunal no depois hetan resposta ida ne’e, Prezidente mos haruka fila fali pedidu de rekursu ba Tribunal de Rekursu. Liga ho karta destituisaun agora hein hela resposta hosi Tribunal Rekursu tanba ne’e mak sedauk ajenda.*[Zevonia Vieira | TAFARA.TL | 08.01.2018]

 

About Zevonia Vieira

Zevonia Vieira, Chefe Redasaun TAFARA.TL, hamutuk ho Metodio Caetano Moniz & Fernando Antonio da Costa hari media online TAFARA.TL, iha Oe-cusse, Ambeno, dia 23 de Agosto de 2015.

Check Also

Luis: PPN Blokea Ajenda Hosi AMP, Branco: AMP Husu Ajenda Ba Sira nian Interese

“Akontese maka ajenda deit, ba interese grupu ninian, atu hadau poder, entaun ami hare katak …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *