Saturday , April 20 2019
Home / Sosial & Politika / Aktivista TL halo asaun soliedariedade ba Jornalista Jill Jolliffe
Musika ba kalan solidariu husi ativista sira ba Jill Jolliffe.[Foto: Zinho MD | TAFARA.TL | 12.08.2017].

Aktivista TL halo asaun soliedariedade ba Jornalista Jill Jolliffe

“Bainhira ema hotu-hotu lakon fiar, liu-liu grupu solidaridade sira ba luta Timor-Leste nian tanba Timor hakarak hamutuk ho Indonesia, Jill Jolliffe nunka para atu hakerek kona ba Timor.”

Lia ne’e hato’o husi Nuno Rodrigues iha programa kalan angariasaun iha Bikaril, Dili, 12/08/2017 ba aktivista, Jornalista Australiana Jill Jolliffe ne’ebe oras ne’e daudaun moras hela iha Australia.

Nuno Rodrigues nu’udar Timor-Oan ida ne’ebe koñese aktivista, Jornalista Australiana Jill Jolliffe ne’ebe sai sasin moris ba luta libertasaun patria RDTL nian hahu kedas Indonezia invade Timor iha tinan 1975.

Nuno Rodrigues haklaken, “Jill Jolliffe hanesan estudante ida iha 1960, nia tuir movimentu estudantil, nia envolvimentu iha estudantil Australia. Iha tempu ne’eba funu Vietnam akontese, Jill Jolliffe ho nia kolega sira ne’ebe mak aktivista iha Australia dezenvolve no sira haree mós luta kolonial  portugesa sira. Helen Hill ho Jill Jolliffe luta no komesa ko’alia kona-ba luta movimentu eskerda iha kolonial portugesa iha Afrika, iha grupu ida ne’e sira iha oportunidade atu mai Timor. Helen Hill hakerek nia teje kona ba Timor no Jill Jolliffe hakerek kona ba luta iha tempu ne’eba,” haktuir Nuno.

Nuno haklean liu tan katak, “bainhira besik invazaun, Borza da Costa fo nia poezia sira ne’e ba Jill Jolliffe hodi publika, se bainhira Jill Jolliffe la públika livru kona ba Francisco Borza da Costa ha’u hanoin ida ne’e susar tebes atu ita hatene kona ba poezia sira ne’ebé maka Franscisco Borsa da Costa hakerek. Jill Jolliffe konsege salva husi invazor Indonesia. Francisco Borza mate iha 7 de Dezembro 1975 iha loron invajaun ninian, Jill Jolliffe rasik mak publika livru ne’e depois de publikasaun iha penerbit ida ne’e la tau sira nia naran iha livru, ida ne’e kontribuisaun boot ida,” tenik Nuno Rodrigues.

Jill Jolliffe konsege dukumenta didiak periodu politiku iha 1975. Jill Jolliffe nia kontribuisaun ba Timor–Leste barak no importante tebes, iha tempu ne’eba imazina se sira nain rua laiha, bele hamosu diferensia koinesementu ba Timor-Oan nian ba iha luta libertasaun patria.

Ema hot-hotu mai Timor sempre uza livru Jill Jolliffe hodi sai referensia atu hatene kona ba Timor–Leste nia luta. Jill Jolliffe sai hanesan referensia ba akademista sira iha mundu hodi fanun nafatin timor-oan sira luta ba independensia.

Nuno Rodrigues salienta, depois Timor-Leste independente Jill Jolliffe koko atu habelar liu tan luta eis-prijoneirus sira nian, Jill Jolliffe hakarak halo dukumentasaun no peskija historia oral nian ne’ebe mak sidadaun Timor-Leste hala’o iha tempu ne’eba, filme Balibo foti referensia husi livru Jill Jolliffe nian.

Iha fatin hanesan Prezidente Kosellu Imprensa, Virgilio Guterres mos haktuir, Jill Jolliffe mai tanba maluk ASDT sira mak fasilita, hau sei hanoin maun Tome mak sei akomapaña Jill Jolliffe mai iha timor hodi hasoru saudozu Nino Koni Santana no sira seluk.

12 de Novembru 1991 mosu tanba Parlamentu Portugal nian delegasaun la jadi mai, batal, Indonesia la aseita  sira atu mai razaun uniku ne’e tanba iha lista delegasaun parlamentar Portugal nian, sira haree iha lista ne’e naran Jornalista ida ne’ebe ke Indonesia la  simu jornalista  ne’e mak Jill Jolliffe. Indonesia la simu no Portugal mos dudu nia ema harakak mai timor, sira hamosu diplomasia delegasaun Portugal nian lakonsege mai no ikus mai rezulta masakre santa krus, haktuir Virgilio Guterres.

Virgilio haktuir, “Hau hasoru malu ho Jil Jolliffe iha Jakarta iha tasi ibun ida naran ancor, primeira-ves hasoru Jill Jolliffe, Hau onradu tanba hatene nia kontribuisaun, ema ne’ebé ke simples. Iha nia primeira  vizita komesa mosu polemika oi-oin, liu-liu nia intervista ho saudozu Nino Koni Santana, mas nia tenta nafatin mai timor, ikus mai Indonesia hatene nia, deporta kedan nia ba rai liur”.

Membru RENETIL ne’e afirma; “timor ukun-an hau hasoru Jill Jolliffe iha tempu barak, primeira nia halo investigasaun kona-ba nia-nia maluk, hanesan mos ita nia maluk ne’ebe mak fakar ran ba rai ida ne’e, jornalista nain 5 no ida mate ho Borza da Costa iha tasi ibun, nia mai ami hasoru malu  koalia, hau sempre hatete ba nia no agora Hau sei hatete ba joven sira agora, liberdade ida agora la’os luta povu timor nian de’it  maibe liberdade ema hotu ne’ebe hadomi direitu ba kontribuisaun ba nasaun nian, iha direitu ituan luta ba rai ida ne’e, nia kontribuisaun hodi valoriza valor sira ne’ebé ke ema rai seluk mak hala’o servisu profisionalismu mai mate iha-ita nia rai hodi hatutan ita nia povu timor nia terus ba mundu tomak,” haktuir Virgilio Guterres iha programa angariasaun refere.

Entretantu Artista Timor-Oan, Ego Lemos hateten, “bainhira Hau hakerek muzika kona-ba Balibo, se karik laiha livru Jill Jolife nian, karik hau labele hakerek.”

Valor boot liu ne’ebe refleta mos iha kalan angariasaun ne’e, momentu Jill Jolliffe mai Timor la hetan apoiu husi Governu Australia, ho komitmentu Nia hakarak mai, nune’e Povu timor iha obrigasuan moral ba ida ne’e, organiza asaun soliedariedade, hodi bele  apoia Jill Jolliffe bele rekopera lalais nia moras. Rekooperasaun saude Jill Jolliffe nian nu’udar esperansa boot ba Povu Timor-Leste.

Kalan anganriasaun ne’e nakonu ho ambiente hakmatek, solidariu no domin, organiza husi ativista Timor-Leste no BFR, partisipa husi Lideres Organizasaun Sosiedade Sivil, Foinsa’e, Komunidade Estranjeirus no Jornalista sira, anima husi Artisita Timor-Oan ho knanuk domin, solidariedade no muzika luta Timor nian hodi refleta no hanoin hikas herois nasionais no internasonain nia kontribuisaun iha luta libertasaun patria Republika Demokratika Timor-Leste. *[Luis Soares | TAFARA.TL | Editor Martinho Moniz | 13.08.2017]

About Luis Soares

Luis Soares, Jornalista TAFARA.TL desde tinan 2015 ate a data.

Check Also

Bankada Fretilin Sauda no Respeita PR nia Desizaun Promulga OJE 2019

Relasiona ho Prezidente da Republika, Francisco Guterres Lú Olo promulga Orsamentu Jeral Estadu [OJE] 2019, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *