Sunday , June 24 2018
Home / Patriota / Alex Samurai: Labarik Tinan 12, Brani Tebes no Hakarak Ukun Rasik An
Alex Samurai, Sobrevivente Massacre St. Cruz, 12 de Novembro de 1991 [Foto: medan.tribunnews.com].

Alex Samurai: Labarik Tinan 12, Brani Tebes no Hakarak Ukun Rasik An

Sarjentu ne’e hasai tudik, atu sona hau, maibe la konsege sona, kopral ne’e tuku hau nia ulun. Hau hakilar dehan tolong…tolong…tolong…maaf jangan pukul saya. Tropa nain 3, insulta nafatin, koalia mai hau, mau merdeka apa anak kecil, mau merdeka, mau makan tai, dan makan batu.

‘Kumu liman tebe rai, mate ka moris ukun rasik an, ne’e mak liafuan ne’ebe Timor oan hakilar ba mundo tomak,’ ne’e liafuan ida husi k’nananuk Timor Ida Deit, hananu husi Alex da Costa ka Alex Samurai.

Alex mak ema ida ne’ebe isin boot, kulit metan naroman, mos fo nia an iha tempu sei kiik, hodi luta kontra okupasaun Indonesia. Alex Samurai, naran kodiku nebe mak nia uza durante okupasaun Indonesia.

Alex uza naran ‘Samurai’ tanba bainhira akontese problema ho tropaz Indonesia sira, nia sempre uza sasan kroat hanesan surik, tudik no samurai hodi defende ninia an. Tan ne’e mak ema hahu bolu nia Alex Samurai.

Wainhira hateke ba kotuk, iha okupasaun Indonesia, Alex Samurai fo nia an ba luta ukun rasik an ninian, hahu kedas ho tinan labarik nian, tinan 12. Iha loron 12 Novembru 1991, involve an iha demosntrasaun boot, ne’ebe hamate joven barak no lori Timor-Leste nia luta ba mundo, liu husi publikasaun media internasional sira.

Oan husi Domingos dos Anjos Marques no Maria da Costa Dias Gama, moris iha Laivai, iha loron 1 Janeiru 1975. Alex Samurai momentu neba, nia eskola no hela iha Dili, ho nia Tia naran Rosalina.

Alex hanoin hikas ninia nivel eskola, tempu neba maka  Sekolah Menengah Pertama, red ka agora dadauk ita bolu Eskola Pre-Sekundaria, iha Eskolah Sao Paulo VI, Dili. Lolos ne’e, hanesan labarik sira seluk, nebe moris iha situasaun dame nian, Alex tenki eskola didiak no eskola ho seriu. Maibe ne’e la akontese ba Alex, nia hili involve iha ransu sira nebe koalia kona ba sintimentu anti-Indonesia. Ninia ransu ne’e mak lori nia to’o ba partisipa iha demonstrasaun 12 Novembru 1991. Maski nune Alex mos ativu iha atividade desportu no muzika, liu-liu rona no toka muzika hodi fo skolok ba nia an-rasik.

Wainhira dada lia ho Jornalista TAFARA.ORG, husu ba nia tansa brani hodi tuir demonstrasaun 12 Novembru? nusa la pasa tempu hodi halimar ka estuda? Ho kalma Alex esplika ho lia fuan badak deit: “hau hakarak involve an tanba hakarak rai doben ida ne’e ukun rasik an”.

Idade 12, ne’e otas labarik nian. Iha idade sira hanesan ne’e, dala barak labarik sira gosta liu, pasa sira nia tempu ba halimar no goza sira nia tempu livre ho atividade sira ne’ebe fo ksolok ba sira nia an. Maibe ida ne’e la akontese ba Alex Samurai, iha situasaun neba, tenke halo Alex nia hanoin sai dewasa lalais, hodi halo buat ruma, ba rai doben ida ne’e.

Nia lakon tiha duni tempu barak, moris nudar labarik iha tempu ne’eba. Situasaun politiku halo labarik barak la konsege goza sira nia tempu ki’ik nian. Husi Alex ninia ransu sira, lori nia ba hatene kona ba demonstrasaun 12 Novembru 1991 ne’e, no desidi atu hola parte. wainhira hanoin hikas tempu, atu hakat ba partisipa iha misa no demonstrasaun nian, ho emosaun, Alex Samurai haktuir:

“Iha loron 12 Novembru 1991, dadersan nakukun oras tuku 5:00, hau sai husi uma. Famlia sira la hatene, wainhira hau lao tuir dalan hamutuk ho hau nia kolega sira, atu ba partisipa iha Misa. Hau hateten ba kolega sira, rai sei nakukun, ita tenke lao hamutuk deit, tanba seidauk naroman. Hau nia kolega sira dehan, kalma deit importante mak ita tenke fiar an, tanba ita atu ba tuir misa, Maromak sei ajuda ita”.

Alex ho nia kolega sira, komesa lao hakat ba Motael, tuir dalan sira tesi lia, maibe ho lian neneik, tanba tauk intel sira, nebe sikat leet, iha Dili laran. Alex Samurai ho nia kolega sira, to’o duni iha igreja Motael, ema barak komesa konsentra hamutuk iha igreja laran no liur. Maske nune TNI no polisa mos la falta, hodi halo seguransa iha Motael nia leet. Alex kontinua konta nian istoria.

“Durante ami tuir misa, reasaun husi Militar no intelejen sira komesa lori kilat, armas militar, sasan kroat hanesan tudik, pistola, katana lao hadulas igreja. Ami deskrobe ona intelejen lao tama ba igreja laran, hodi buka informasaun, atu hato’o ba TNI sira. Kareta Hino no Mercedes, serkula iha igreja nia oin”.

Sarani sira iha igreja Motael, hahu hananu no hato’o orasaun misa nian. Feto no mane, atus ba atus mak partisipa iha misa ne’e. iha tempu neba, buat hotu entrega ba Maromak, husik Nia mak deside saida mak atu akontese.

Alex hanoin hetan tempu neba, nia laran taridu, no tauk falun hela ninia fuan. Maski nune nia hamulak nafatin hodi husu ba matebian sira, atu bele kaer netik nia liman. Misa mos remata ona, joven feto ho mane komesa lao sai, sira forma iha igreja oin, la haluha akomponna nafatin ho orasaun. Alex nia liafuan reflesaun dehan katak, “Joven sira nia kilat mak ida deit, fiar ba Nai no matebian sira.”

Alex ho kolega sira, mos komesa forma iha oin, hodi kontinua, sira nia lao ba Santa Cruz. Ho isin fulun hamrik no oin seriu Alex hato’o memoria ne’e, “ami ho kolega sira rona orientasaun husi lideransa sira, no koko atu organiza malu, kontinua lao ain, hahu husi igreja Motael ba rate Santa Cruz. Joven barak mak lori bandeira Timor-Leste no fotografia lideransa Timor nian. Ami komesa hakilar Viva Timor-Leste, Viva Xanana, Viva Amo Belo. Ami hakilar ho emosaun, balun too tanis, balun tauk. Ami hakilar bebeik to iha rate Santa Cruz”.

Situasaun komesa manas, tanba iha dalan ninin nakonu ho TNI, polisia no intelejen sira. Joven sira kontinua hakilar, halo orasaun no hamulak ba matebian sira, atu bele falun metin sira husi brutalidade tropas Indoneisa nian.
Husi kantor Gubernur (agora Palacio do Governo), naran nebe uza iha tempu Indonesia, TNI no polisia komesa halo violensia hasoru manifestante sira, tebe iha hirus matan, tuku ulun ho kilat, hakilar no tolok sira. Maibe ida ne’e la halakon espiritu joven sira nian, hodi nafatin hakilar viva..viva…

La to oras ida, Alex Samurai ho grupu boot, to’o iha Santra Cruz, Alex lori spanduk sae ba iha paredi leten. Ho liman nakdedar ho oin seriu, kontinua lembra fila fali, saida mak akontese iha tempu neba, “Hau tenta atu sai ba parede leten atu loke spanduk, derepente inimigu sira tiru no konsege kona no hatohar hau nia ain karuk”. Bainhira nia temi tiru kona nia ain nia a dada iis naruk, hakruk, no kumu liman metin. Hanesan tiru ne’e foin kona fali nia.

Alex Samurai kontinua konta “Iha tempu neba’a, hau labele halai, tanba ran sai mak’as no monu ba rai. Sorte hau monu iha odamatan nia sorin. Se hau monu ba odamatan oin ka rate leten, ema bele sama mate hau, tanba wainhira inimigu sira asalta, liu husi tiru, joven barak buka dalan atu halai sai, hodi salva an. Kolega barak mak halai no balun monu iha odamatan nia oin no barak mak mate”.

Imajina, oinsa joven atus ba atus iha rate oin, nebe sira halai sena malu, hakilar, tanis no tauk, iha Santa Cruz? Kilat musan mai nab-naban, la koinese se mak se. Lia fuan Ama, Apa no Maromak, la ses husi sira nia ibun. TNI no Polisia nafatin se kilat ba, tolok no hotar joven sira.

Bainhira hetan tiru Alex sente ran nakfakar, matan wen mos turu ba rai, iha nia laran nia hanoin deit, karik ninia distinu mak ne’e ona. Nia rona kilat tarutu nafatin, nia sente hanesan funu bo’ot ida. Ho Alex nia liafuan rasik nia konta tuir, “Derepente inimigu nain 3, iha hau nia sorin, kaer metin hau atu oho. Tropa nain 3 ne’e, ho diviza sarjentu 1, kinur 1 no diviza kopral 1. Sapeo ne’ebe tropas uza, ho marka 303, no farda matak ka loren.  Tropa nain hira, ne’ebe’e kaer hau, ho sentimentu la hanesan, ida sarjentu hakarak oho hau, maibe ida devija kinur ne’e lakohi. Sarjentu ne’e hasai tudik, atu sona hau, maibe la konsege sona, kopral ne’e tuku hau nia ulun. Hau hakilar dehan tolong…tolong…tolong…maaf jangan pukul saya. Tropa nain 3, insulta nafatin, koalia mai hau, mau merdeka apa anak kecil, mau merdeka, mau makn tai, dan makn batu”.

Alex hanoin hikas tempu neba, nia hateke ba leten, sente los lalehan nian triste, ai hun sira besik rate, komesa fo sinal triste. Se karik ai hun sira ne’e, bele halo buat ida, hodi salva netik joven sira ne’e. Rate sai mean, laos tan pinta, maibe ran joven balun nian, nebe mak falun rate, hatudu katak luta tenke kontinua. Nia konta mos katak tropaz devija kinur ida ne’e hatete ba ninia komandante nune’e, “Komandan lebih baik jangan bunuh dia, karena dia masih anak kecil, tidak tahu apa-apa.”

Hafoin sira kaer Alex lori ba Estrada, hasai nia roupa, kous no soe tama ba kareta Hino nia laran.
Kareta Hino tentara nian, komesa lalin sira, Alex Samurai sente katak, kareta ne’e halai ba foho leten. Iha Alex Samurai nia kakutak, karik atu lori sira ba Jakarta 2. Alex Samurai haktuir, “Hau nia laran hanoin deit mak atu oho ka atu soe? Iha kareta laran, hau labele hateke sai, tanba tropa sira uza botas, hodi sama metin hau nia ulun. Hau so rona mak kolega ida dada is maks, karik nia iis kotu ona. Iha Hino laran, balun mate ona, balun kanek todan. Derepente deit, kareta para ona, iha hospital militar nian, Wira Husada Lahane”.

Iha tempu ba partisipa misa no demonstrasaun 12 Novembru 1991, Alex samurai, hela ho nia tian, naran Rosalina Marques Daitula, wainhira TAFARA.ORG koko dadalia ho Rosalina Daitula, kona ba lalaok Alex Samurai, iha loron 12 Novembru 1991. Rosalina hato’o, nia hatene deit katak, Alex dader ne’e sai husi uma ba eskola no nia mos rona kona ba misa matebian Sebastiao nian. Nia la hatene katak Alex atu ba tuir misa no la hatene mos situasaun hahu manas dadaun. Ikus mai, Rosalina rona fali husi vizinnu kona ba akontesementu Santa Cruza ne’e, mak nia sai ba buka tuir kedas. Nia sei hanoin hetan oras, nia sai ba buka Alex, maka tuku 11 dader.

Rosalina hatutan nia istoria, no koko hanoin fila fali memoria ne’e, “Hau hein mais nia la fila uma, biasanya meudia, nia fila ona. Mais tanba ema dehan akontese tiru malu, iha Santa Cruz, ne’ebe’e hau nia laran dehan, hau nia oan mos parese iha neba, akontese ajar ona, ne’e mak hau nia oan la mosu mai. Nia sai atu halo buat ruma, nia nungka fo hatene ami, tanba nia tauk nia tiu. Nia hatete deit, hau sai ba eskola lai. Mais atu ba tuir misa no demonstrasaun ne’e, nia la fo hatene ami”.

Nudar tian, Rosalina sente la hakmatek no deskonfia, tanba iha tempu neba, Alex, ho idade 12, dala ruma hahalok nakar sei mosu. Ho hanoin ida ne’e, Rosalina esplika katak iha tempu neba situasaun komesa manas, nudar tian, koko atu buka tuir.

“Hau hein nia la fila, hau duni mak ba buka. Kareta mos la lao, ema iha estrada laiha, sente sepi los. Mais hau lori, hau nia oan feto, momentu ne’eba, ninia idade mais ou menus 13, ami nain 2, lao husi uma ba buka Alex. Ami lao buka too familia balun nia uma iha Bidau Lesidere. Maibe familia sira dehan, nia la mai ida. Hau hatete ba hau nia an, keta halo ema tiru mate tiha nia iha Santa Cruz. Hau nia matan wen suli, tanba ami buka la hetan. Hau ho hau nia oan feto buka to kalan oras tuku 10. Ami lao husi Bidau to fali Perumnas no Kampu Baru. Tan kalan boot ona, ami fila ba uma, kareta mos la lao no hau mos tauk. Hau so haree deit, intelejen sira ho kareta mak lao”. Tenik Rosalina.

Nudar inan no tian, sente laran taridu, tanba oan mane la dauk fila mai uma to kalan, ho situasaun nebe aumenta manas. Iha ulun hanoin ida deit, ema tiru mate ona hau nia oan ne’e. Kahur ho tauk, Rosalina buka tuir nafatin.
“Ami lao iha dalan, intelejen sira husu hau, tia o ba ne’ebe? Sira hateten, situasaun manas ne’e lao ba ne’ebe? Hau dehan ba sira, buka hau nia oan, tan to agora sedauk fila uma. Intelejen sira dehan, tia fila lalais ona, tia hela iha ne’ebe’e? hau dehan ami hela iha kampu baru. Entaun sira mos tula ami, maibe sira hatun ami iha merkado Comoro deit”.

Rosalina, hanesan tian ida sente lakon bo’ot tebes. Tan nia la hatene ninia oan iha nebe. Nia lao tiha ona ba fatin barak, husu tun husu sae, ho laran tauk, tristi, maibe seidauk hetan nafatin informasaun kona ba Alex. Maibe Rosalina la para, Dia 13 dadersan deit, tuku 6:30, Rosalina komesa hader, hodi buka tuir fila fali Alex Samurai nia paraderu, maibe nafatin laiha resultadu. Nia tanis, mataben sulin habokon nia hasan, nia hanoin hela, karik nia tenke lakon duni oan ka  subrinho ne’e.

Alex ho joven sira seluk, kuaze semana rua hela iha hospital Wira Husada. Manifestante sira nebe kanek todan, la hetan tratamentu diak, husi hospital. Sira tanis deit, hakilar bolu Ama ho Apa, maibe dotora sira la preoukupa no husik nune deit.

Liu tiha semana rua, tropaz Indonesia ida fo hatene katak, atu evakua nia ba iha Jakarta. Tropaz ne’e hatete ba sira nune’e, “Kalian-kalian ini kita harus evakuasi ke Jakarta. Ami sai husi hospital Wira Husada, sae fali ambulansia militar nian, ba hatun fali iha Aero Portu Comoro, ami hamutuk nain 7. Iha kampu laran konsege hare duni aviaun Herkules , tropa sira dudu ami no hateten, ayo naik kita harus evakuasi ke Jakarta”. Tenik Alex.

Antes Alex ho ninia kolega sira evakua ba Jakarta, Alex nia tia Rosalina, konsege liu ba hare Alex iha Hospital Wira Husada. Rosalina konta tuir katak, wainhira rona informasaun, tropas lori joven sira, nebe tuir demonstrasaun no kanek ba iha hospital Wira Husada, Rosalina ho angsi lao tesik ba Lahane. Tuir Rosalina nian istoria, familia barak mak buka tuir sira nia oan, tanis halerik hodi husu ba tropa sira, Rosalina haktuir, “Bapa sira nadodon mai husu hau, ibu atu ba hare se? Hau buka hau nia subrinho, nia sedauk fila uma to agora,depois de misa iha Motael, ne’e mak hau mai buka tuir. Sira husu nia naran se? sira husu, ibu hela iha ne’ebe? Hau fo tiha naran Alex da Costa. Hau husu bapa, bele ajuda hau tama ba laran, hodi hare ka lae? Sira dehan lalais, satu menit deit”.

Rosalina ho angsi, tama duni ba iha hospital. Rosalina haktuir katak, nia koko hateke ba mai, buka tuir iha sala boot, nebe nakonu ho ema kanek no ran suli. Hafoin nia hateke hetan duni Alex nebe toba hakdasak hela. Hanoin hetan maneira oinsa hetan Alex, Rosalina haktuir, “Hau hateke ba sorin, hau hare los nia, toba hakdasak hela. Hateke ba kama sira seluk, balun nia tee oan mak sai, balun kanek iha sorin no keleng. Hau hateke ran barak, hau lanu los, tanba ran ne’e nakfakar barak. Hau tanis nonok deit, koalia la diak.”

Rosalina hakarak koalia buat ruma ho Alex, maibe tauk karik intel sira grava sira nia lian. Maibe nia hatene ona katak nia oan la mate. Nia ain mak tohar no kanek mak’as, mak falun ho ligadura.
Maski tauk, Rosalina hakbesik an ba Alex nia tilun, hodi koalia neneik ba Alex. Ho laran triste, matan wen nakonu iha matan laran, Rosalina konta tuir istoria hasoru malu ho Alex ne’e, “Hau husu ano, o sai husi uma ba eskola, agora o ba tuir fali misa, ne’e hau la hatene. Maromak sei tulun o, ain tohar ne’e, aguenta lai ba, hau sai ba fo hatene o nia ferik ho katuas.”

Hafoin Alex mos koko esplika akontesementu ne’e, ba nia tian. Alex hatete ba nia tian katak, nia ba tuir misa, pois lao too iha rate, derepente deit ema serku sira. Hafoin tiru sira, no kona duni Alex nia ain . Bainhira nia kanek ona no halai labele, maka bapa sira haree hetan nia. Ne’e mak bapa sira tula Alex, hamutuk ho sira seluk iha kareta Hino, lori to iha hospital ne’e.

Loron aumenta ba bebeik, kuaze semana rua, Alex Samurai ho kolega sira seluk, hela iha hospital Wira Husada, Lahane. Tuir Rosalina, katak tropa sira informa ba nia, atu lori sira ba Indonesia, hodi ba halo tratamentu.
Iha hasoru malu dala ikus, Alex, hato’o hela lia menon, katak bapa sira atu evakua nia ba Jakarta, Rosalina esplika, ba TAFARA.ORG katak TNI atu lori sira ba Jakarta, hodi halo tratamentu. Rosalina rona lia menon ne’e, nia tanis deit no hanoin barak tebes. Karik TNI atu oho Alex, tan labale oho iha Timor, sira lori ba Indonesia maka oho. Iha hasoru malu ne’e, Rosalina hanoin hetan liafuan ikus nebe Alex hameno hela, “Labele hanoin barak, sira lori ami ba, parese atu kura ami. Ami iha mate nia laran, ami iha sira nia liman laran. Ami tenke pasiensia, sira atu kura ka oho ami mos, ba deit ona”.

Alex Samurai, ho joven sira seluk, nebe hetan evakua, tenke simu todan, hodi husik hela rai doben ida ne’e. TNI lori duni sira nain 7, evakua ba Jakarta, no dehan ba sira katak, atu lori ba halo tratamentu. Alex tuir saida maka TNI ninia hakarak, tan sira iha ona TNI ninia liman.

Alex sira nia viajen ba Jakarta ho aviaun. Bainhira hanoin hetan sae aviaun Alex haktuir, “Iha aviaun laran, ami nain 7 kebit malu, hodi koalia ba malu, la hatene ita ne’e mate ka moris. Bainhira mak sira oho ita, bainhira mak sira soe ita ba tasi laran?”.

Iha perguntas oin-oin nebe mosu iha sira nia ulun. Bainhira tur iha aviaun laran too oras balun nia laran, aviaun mos tun no para. Alex haree fatin nebe aviaun tun rame los, maibe la hatene, sira iha rai ida nebe los.Derepenti tropaz ida fo hatene katak sira to’o ona Madium, Indonesia.Alex sira tun tiha no sa’e fali aviaun seluk. Depois aviaun ne’e semo hikas no ba tun iha aeroportu seluk ida. Alex hanoin hetan aeroportu ne’e nia naran, Halim Perdana Kusuma. Ne’e aeroportu militar nian, iha Jakarta.

Husi Aeroportu Halim, kontinua evakua Alex ho ninia maluk nain 6, ba iha fatin ida naran Rumah Sakit Pusat Angkatan Darat (RSPAD) Gatot Subroto. Iha RSPAD ne’e, Alex ho ninia maluk nain 6 seluk, hetan tratamentu mediku durante tinan 3 no hela kedas duni iha hospital ne’e nudar tahanan rumah.

Hanesan labarik nebe mai hetan tratamentu mediku no dadur, Alex ho ninia maluk sira sempre hetan tratamentu nebe diferente. Tropaz Indonesia iha hospital ne’e, dala barak manda sira hamoos jardin, halo limpeza, no hamoos sintina. Maski sira ho kondisaun moras, maibe sira tenki halo nafatin.

Durante halo tratamentu no detein iha “komarka RSPAD Gatot Subroto” nia konsege hakerek surat ba ninia familia iha Dili. Subtansia husi karta ne’e, tuir Alex atu hatete deit katak, “Ami iha Jakarta diak hela, kastigu ami mais edukativu, labele buka tuir tanba ami moris hela.”

Karta ida ne’e Alex haruka tuir Militarisasi ida, ema Lospalos, nebe mak ba visita sira iha RSPAD. Rosalina mos konfirma katak nia simu duni Alex nia karta nebe informa kona ba fatin sira halo tratamentu ba. Iha karta ne’e Alex husu mos ba Rosalina atu informa Alex nia inan ho aman, katak Alex diak hela no husu atu sira hotu reza ba nia.
Iha 1993 militar Indonesia lori Alex ho ninia kolega nain 6, fila hikas mai Dili ho aviaun militar nian. Alex ladun hanoin hetan fulan saida mak sira fila, nia dehan deit Marsu ou Junnu 1993. To’o iha Dili, TNI husik sira fila ba ida-idak nia uma. Rosalina ho familia sira hakfodak bainhira hatene katak Alex ho ninia kolega nain 6 konsege fila hikas mai Dili.

Familia sira la imajina katak ida ne’e bele akontese. Sira hotu simu Alex ho haksolok, maibe kahur ho matan ben. Rosalina haktuir katak, sira sente hanesan, foin hader husi mehi aat ne’ebe naruk, no hanoin katak Alex fila fali mai ne’e, hanesan mehi ida nafatin. Maibe lae, Alex fila hikas mai Timor ne’e realidade ida.
Alex mos haksolok no tanis, bainhira hasoru hikas familia sira. Nia konta ho oin triste tan hanoin hikas momentu nia too fali uma. Nia hanoin hetan ninia tia Rosalina hakoak nia ho tanis. Alex haktuir ba TAFARA.ORG katak, “Maski hau lakon kleur, maibe nia fila fali mai uma, no tropaz Indonesia sira la konsege oho hau”.
Iha Dili, Alex tenki informa ninia prezensa ba KODIM. Nia mos informa ba Bispo no mos Cruz Vermelha kona ba ninia fila hikas mai Timor.

Tropaz Indonesia lori Alex sai husi Dili ho tinan 12 no fila hikas mai ho idade 15. Tinan joven nian, ho enerjia bo’ot no sei hakarak kontinua halo buat ruma ba nia rai. Nia involve nafatin iha atividade klandestina nian. Nia hetan tan kaptura iha momentu ida, partisipa iha demontrasaun nebe organiza husi UNTIM (agora UNTL). Tropaz Indonesia lori nia ba prizaun Becora. Nia hanoin hetan liafuan nebe tropaz Indonesia ida dehan ba nia, “Kamu itu belum mampus, dulu kami tahu, kami bunuh kalian semua, tidak sadar, kamu sudah di Jakarta, kasih makan, kasih minum, malah balik dari Jakarta, ikut demonstrasi lagi”.

Alex hatan ba liafuan tropaz ne’e ninia dehan, “itulah prinsip saya, perjuangan kami, bapa belum tahu, saya sudah tahu, suatu saat Timor-Leste akan berdiri sendiri”.

Ho hahalok hasoru tropas Indonesia, Alex Samurai hetan sentensa durante tinan 3, tanba razaun nia eis manifestante 12 Novembru 1991 nian. Iha prizaun Becora, Alex Samurai lakon kontaktu ona ho nia grupu klandestina no lideransa balun, tanba seguransa iha tempu ne’eba, metin no susar atu book an. Iha tinan 1995, Alex Samurai sai husi prizaun Becora, nia kontinua halo servisu klandestina too Timor ukun an.

Vice Presidente Commite 12 Novembru, Rogerio Castro, konfirma Alex ninia partisipasaun iha demonstrasaun 12 Novembru 1991. Nia hato’o katak nia hasoru Alex iha rate Santa Cruz.

“Hau haree Alex sei kiik oan hela, ho farda eskola SMP ninian,” tenik Rogerio.

Hamutuk ho Alex, iha mos labarik sira seluk nebe ho idade besik malu. Maski hakat liu momentu susar sira, Alex maneja atu kompleta ninia eskola SMP, SMA iha Kristal, no kontinua estudu iha UNTIM (agora UNTL) iha Fakuldade Siençia da Educação, departamentu Ingles. Iha universidade ne’e, Alex la konsege halo hotu ninia eskola, tanba ba halo tiha servisu ho UNAMET nudar interpreter.

Iha 1999, bainhira akontese destruisaun oin-oin husi rejim Soeharto nian iha Timor-Leste, inklui oho, no haterus ema barak, Alex hamutuk ho Misaun UNAMET ninian, evakua Timor-oan sira ba Australia.

Maromak no matebian sira fo duni vida naruk ba Alex. Hanesan Alex harohan bebeik iha ninia tempu susar no triste sira. Ikus mai Timor-Leste ukun rasik an duni, to’o iha prosesu ida ne’e, Alex Samurai, hamutuk no ninia maluk joven lubuk ida, fo tiha ona sira nia kontrbuisaun. Maibe Alex la para iha neba, nia kontinua haknaar an nudar polisia, hodi kontribui ba hametin dame no hakmatek.

Partisipa iha demonstrasaun 12 Novembru 1991, laos deit fo terus no susar, maibe mos fo inspirasaun ba Alex,  atu kontinua luta no hodi hakerek no hananu muzika sira nebe buka kontinua habelar espiritu nasionalizmu. Nia mos expresa mos lia domin sira, liu husi ninia hananu ho lian nebe ho karakter espesial tebes.* [Autor: Egas Ximenes & Jose Inacio | Editor: Fernando A. da Costa, Zevonia Vieira | TAFARA.ORG | 12.01.2016].

About Equipa Tafara

Artigu ida ne'e kobertura no hakerek konjunta/hamutuk entre Jornalistas no/ka kontribuidor TAFARA.TL.

Check Also

Jose ‘Bee Moris’: Involve Asaun 12 Novembru, Hau Sai Brani Liutan

“Jangan bergerak, kepala angkat ke atas, kalau bergerak sedikit mati. Botas sama ami nia isin, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *