Sunday , June 24 2018
Home / Sosial & Politika / Bela Galhos: Atu Halo Mudansa Labele Hare Ba Bandeira No Partidu
Bela Galhos koalia iha loron mundial feto iha Timor Plaza. [Foto: Zevonia Vieira | 10.03.2018]

Bela Galhos: Atu Halo Mudansa Labele Hare Ba Bandeira No Partidu

“Ita bele, maibe problema mak la uza ita nia bele ne’e mak la hatudu buat diak liu to agora, entaun ita kria duvidas rasik mai duni hosi feto maluk sira, hodi hasoru feto maluk sira, ita fahe malu intermus ba ita nia interese sira”. Bela Galhos

Feto forte nasaun forte, lia fuan simplis maibe forte duni, oinsa inspira feto no mane sira, hodi hakbiit feto maluk sira iha nasaun demokratiku.

Iha loron mundial feto nian ne’ebe monu iha loron 8 Marsu, embasada Australia realiza caffee dader hamutuk organizasaun feto, grupu feto no membru parlamentu sira atu bele fanun ema hotu atu luta ba igualdade jeneru iha Timor-Leste.

Panelista Bela Galhos, hanesan ativista ne’ebe mak fo nia kontribuisaun ba rai doben ida ne’e, hahu hosi tempu okupasaun iha diaspora no rai laran, hodi luta ba ukun rasik an, iha nia aprezentasaun hateten, ho situasaun politika no eleisaun ne’ebe besik ona, la para fo hanoin ba governu ho intensaun katak nasaun demokratiku klaru, tenke iha partisiapasaun ne’ebe hanesan entre feto no mane.

“Hau sedauk hare nasaun ida atu dezenvolve nia an rasik, kuandu nia populasaun maioria marjinaliza tiha, la halo partisipasaun iha dezenvolvimentu ne’e rasik. Klaru governu tenke halo esforsu tomak. Ita, komunidade no sosiadade sivil labele baruk atu fo hanoin. Organizasaun feto barak, ita lakohi mos atu sai lian ba tau feto iha ne’eba para tur nonok. Hau hakarak feto se deit mak ba partisipa iha governasaun ka iha ne’ebe deit, feto sira ne’ebe iha nia kbiit hanesan mane, atu halo mudansa ba ita nia rain”, hateten Bela galhos.

Bela Galhos lian forte hateten, labele hare ba numeru feto no mane hira mak ba partisipa iha governu. Governu lao tina 10 resin ona, nota feto barak iha ne’eba maibe sedauk halo asaun ka rezultadu ne’ebe mak diak liu, “hau tenke admiti iha feto barak iha ne’eba maibe sedauk tau asaun ne’ebe mak hau dehan diak liu, ho lia fuan trend “waoo”. Ita bele, maibe problema mak la uza ita nia bele ne’e mak la hatudu buat diak liu to agora, entaun ita kria duvidas rasik mai duni hosi feto maluk sira, hodi hasoru feto maluk sira, ita fahe malu intermus ba ita nia interese sira. Ida ne’e problema boot ba ita nia sosiadade ne’ebe forte tebes ho partriakal no mane sira dehan feto sedauk prontu, tanba saida, ita feto hatudu bebeik ona ita la hamutuk, atu dudu ita nia ema, fo kbiit sira, ho potensial sira atu ba oin”, hateten Bela.

Bela Galhos fo hanoin katak governu sei rona bainhira feto sira unidade no forte, no hateten katak mudansa ne’e tenke iha.

“Lolos ne’e ita hanoin atu halo mudansa ba ita nia rain, kona ba mudansa, hau lakohi hare ba bandeira, hau lakohi hare partidu. Partidu ne’e importante bainhira ita lori aspirasaun sira atu dezenvolve ita nia povu no rai”, esplika ativista ba direitus humanus ne’e, iha Timor Plaza.

Bela Galhos hatoo memoria iha tempu okupasaun bainhira halo luta iha diaspora, katak agora ho idade 45 no partisipa iha prosesu ne’eba, iha tempu ne’ebe kleur tebes, “iha tempu iha diaspora, hau lao ho maun Marí no Horta sira. Iha tempu ne’eba feto oituan deit, la too lima, ami koalia barak iha ne’eba ho grupu kiik maibe konsege halo mudansa buat balun. Tanba ne’e hau hatete katak feto barak tebes atu halo mudansa ida deit, halo mudansa ida deit mos presiza feto barak. Se agora ita hanoin hakarak halo mudansa ba buat barak, feto ida no rua deit mak atu halo mudansa ne’e mehi. Ita hare ba istoria sira kotuk ne’e, feto veterana sira ne’e mak ita nia xavi”.

Iha fatin hanesan Prezidente Komisaun Funsaun Publika (KFP), Faustino Cardoso ne’ebe mak sai panelista iha loron mundial feto hatoo mos katak vontade politika nivel alto, tanba ne’e mak Komisaun Funsaun Publika hanoin katak pertinente atu oinsa funsaun publika ne’e hanesan makina transformatura ida, hodi bele ajusta ho ezijensia komprementu ba prinsipiu no valores tuir sosiadade imajinada hanesan Konstituisaun defini tiha ona, no sai obstaklu tanba bareira kultural.

“Funsaun publika agora lao dadauk, ami agora dadauk asegura tratamentu ba igualdade jeneru iha kuadrus legais, Leis barak mak atu asegura prinsipiu oinsa atu promove partisipasaun feto iha publika. Ita nia Konstituisuan klaramente define, ho referensia hosi Konstituisaun funsaun publika buka no oinsa implementa. Ami nia mandatu, hare oinsa atu vitalisa funsaun publika maibe laos hare deit hasae salariu no promosaun maibe oinsa mos bele kontribui ba partisipasaun feto iha funsaun publika, maibe dala ida tan funsaun publika ne’ebe ita hakarak atinji, ne’e funsaun publika hare ba meritu no feto sira mos lakohi halo tratamentu espesial iha funsaun publika”, hateten Faustino Cardoso

About Zevonia Vieira

Zevonia Vieira, Chefe Redasaun TAFARA.TL, hamutuk ho Metodio Caetano Moniz & Fernando Antonio da Costa hari media online TAFARA.TL, iha Oe-cusse, Ambeno, dia 23 de Agosto de 2015.

Check Also

Sistema Online Iha Klinika Becora, Fasilita Inan Isin Rua Sira

Saude nudar seitor importante iha ema ida nian moris, ho saúde ne’ebe diak sei salva …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *