Friday , September 21 2018
Home / Opini / Demokrasia Iha Republika Ida Ne’e Sofre Moras Epilepsia, “Cabeça Não Têm Coração” Ulun La Iha Fuan
Delfina Pereira sidadaun Timor hela iha Australia. [Foto: dokumento privadu | 28.08.2018 ]

Demokrasia Iha Republika Ida Ne’e Sofre Moras Epilepsia, “Cabeça Não Têm Coração” Ulun La Iha Fuan

Aiknanoik melodrama iha kultura politika demokrasia nian furak tebes. Nai ulun sira grava no toka iha teritoriu laran, iha tempu kampaña no konsolidasaun sira. Rona aiknanoik hirak ne’e to’o tilun tahan hamrik, tilun kuak moras, tilun oan atu nakfera sal-sala.

Ativista (Jurkam) sira ne’ebé koalia reprejenta partidus politikus sira, liu-liu koalia ho konseitu demokrasia husi palku ida ba palku seluk, ita rona hanesan loos profeta sira ne’ebé haklaken Maromak nia evangelu. Jura tebes, jura bosok, jura falsu rajada de’it, povu satan netik la biban, huu rai, tetuk no kleuk didiak.

Ativista partidus politikus sira kuandu koalia konaba demokrasia. Imajina hanesan hahan fo ba povu haan karik kala povu haan to’o injua, be doko sa’e, tee been kedas kedas. Tamba hahan barak demais haan to’o gripa.

Iha tempu ne’e reprejentante husi partidus politikus sira ne’ebé subar iha demokrasia nia kalili okos. Hotu-hotu mai ho programa mesak furak. Tetak povu kbiit laek sira ho programa funan, renda-renda halo povu sira koalia hotu ladiak.

Haklalak, bidu, tebe simu anju garganta paralong sira ne’e ho kontente. Pontu fraku ema sira ne’ebé pensamentu naton mak “OSAN”. Iha tempu ne’e plutokratiku sira hatene aproveita biban, povu kontente simu osan oituan ne’ebé fahe gratuitamente.

Koalia halimar oituan, sira ne’ebé simu osan ne’e simu hela ba loron haat nulu nian. No pior liu simu ne’e, to’o tinan lima mak simu tan. Ativista husi partidus politikus sira mos hatene doko rai, hakuak povu, gabasola hare povu nia moris wainhira manan maioria iha eleisaun. Kaben boot, kaben nakfurin, nanal gravata hanesan tiha mota sulin to’o tasi.

Dialetika husi intelektual sira, liu-liu intelektual konservativu sira, wainhira tun ba baze halo kampaña atu buka komfiansa lees ibun, to’o inan isin rua sira atu abortus sal-sala. Maibe ne’e hotu mehi no moris ho mehi de’it.

Triste tebes, hare ba situasaun atual iha republika ida ne’e. Lohi malu malorek, istori malu, trata malu, insultas, atakes ba privasidades iha media tradisional nomos digital sira. Boot la liu ki’ik, feto la liu mane, sukat ba mai sira hotu hanesan de’it. Pedro la liu Paul 11-12 hela.

Ambisaun ho luxúria (nafsu) tuir lolos bele trava no kontrola maibe tamba interese. Ita koalia hotu ladiak, hakfuik de’it. Ida-idak sa’e foho utiliza demokrasia hanesan fali koko sorte, ispermenta (uji coba) to’ok aah kuitadu ema nia vida ne’e nai ulun laran luak sira!

Ema sira ne’ebé uluk imi ba tuku sira nia odatamatan ne’e, ema sira ne’ebé uluk imi hamaus ho liafuan mamar, ema fo’er sira ne’ebé morin iha tempu kampaña, oin aat maibe bonito ho bonita iha tempu kampaña ne’e!

Agora Sistema demokrasia iha republika ida ne’e, hanesan tiha mate moris, apparent death, [mati suri. Red] no Sorin seluk demokrasia mos imajina hanesan tiha lampu piska-piska wainhira jerador traballu la normal.

Fenomena politika iha liña demokrasia ikus-ikus ne’e, akontese iha republika ida ne’e. Halo ita hotu laran taridu ita reja ba Maromak, atu fo hikas ilas foun ba nai ulun sira atu bele jere rai ida ne’e sai diak liutan iha futuru.

Ita reja ba Maromak ida lalehan ne’ebá Maromak ida “Vox populi vox Dei” ne’e sira balun dehan, haruka Maromak ida ne’e la’o lakon tiha de’it. Iha kontestasaun politika, liu-liu iha fileira demokrasia normalmente, akontese duni no akontese hela knananuk lakon ou ka manan. Ne’e buat ida ne’ebé normal tebes.

Konseitu sira ne’ebé sani iha leten liu-liu, iha lidun demokrasia lao kedas ona, iha kultura demokrasia nia laran. Tamba iha demokrasia nia laran atu buka ida ne’ebé mak diak liu, maioria liu no ida ne’ebé hetan apoiu social barak liu. Maibe la signifika ida ne’ebé lakon ne’e aat liu kestaun ne’e sorte ho oportunidade de’it mak seidauk iha.

Termu filozofia balun hakerek hanesan tuir mai “Wainhira o la sinte salariu ki’ik, wainhira o la sinte la iha salariu, wainhira o la sinte maek fuik nia katar, wainhira o la sinte karlele ninia bulak, wainhira o la sinte marotok nia sabor, wainhira o la sinte loron nia muturabu, wainhira o la sinte anin nia bibi diuk, wainhira o la sinte hamrok nia fulan lotuk. Pontu interogasaun boot ida ba o mak ne’e, o atu halo lerek saida iha ne’e?”

Demokrasia tuir lolos hanesan meus politika hodi atinje vizaun no misaun sira ne’ebé sani iha tempu kampaña. Demokrasia iha tempu kampaña bonita loos, wainhira kampaña remata agora demokrasia dois loos ,bibi maten ka epilepsia kona karik. Husu to’ok ba manu rade sira ne’ebé suru taho iha bee nalihun. Cabeça não têm coração ka ulun la iha fuan, iha duni kakutak maibe konsiensiensia la iha.

Hanoin sira mesak furak no kmanek maibe hakarak hato’o de’it ba maun boot, mana boot, alin boot, biin boot, mesak boboot de’it iha republika ida ne’e. Wainhira ita la hamutuk ita kontinua dook husi liafuan perfeitu.

Se povu ida iha republika ida ne’e mak hamrik ho salariu U$. 3.500.00, pensaun vitalisia, regalias no pensaun sira seluk. Mak hau nia ibun sei suku metin.  Maibe repejentante povu de’it mak hetan U$. 3.500.00 no direitu ba pensaun sira seluk ita sei tau malu to’o mundu naben no hau la hakfodak nein oituan. Hanoin ki’ik balun husi hau, nudar sidadaun simples iha republika ida ne’e.

Iha kritikas ruma, sujestoens balun bele halo komentariu direta iha hau nia artigu nia okos. * [ Delfina Pereira | Sidadaun Timor hela iha Australia | Email: fevpdc@gmail.com| TAFARA.TL | 03.09.2018 ]

About Other Source

Check Also

La’o Hamutuk fó Hanoin ba Autór sira katak sira nia Hakerek iha Konsekuénsia

Liberdade espresaun mai ho responsabilidade. Maske La’o Hamutuk kontra medida legal ne’ebé bele limita diskusaun, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *