Monday , October 22 2018
Home / Sosial & Politika / Horta: FM Kestaun Estadu No Interese Nasional, Povu Tane As Xanana Gusmao Hodi Halo Negosiasaun
Dr. Jose Ramos Horta [Foto: Jesuino Marcal de Jesus | TAFARA.TL].

Horta: FM Kestaun Estadu No Interese Nasional, Povu Tane As Xanana Gusmao Hodi Halo Negosiasaun

Fundador Fretilin, Dr. Jose Ramos Horta, ne’ebe partisipa iha konferensia nasional partidu Fretilin nian, ba dala III iha Municipio Bobonaru, ba kongresista sira, Ramos Horta hateten katak eleisaun ida ne’e tenke haree, se mak bele garante jesatun diak ba rekursu finanseiru Timor-Leste nian.

“Jestaun diak ba finanseiru no rekursus mina rai nian, buat sira nee mai hosi negosiasaun Doutor Marí Alkatiri nian , nee mak fo faze finanseira para maun boot Xanana bele bok an no halo hodi hetan Fronteira Maritima [FM], mas se hetan deit Fronteira Maritima no la hetan akordu atu dezenvolve Greater Sunrise, tanba laos fasil, se sedauk iha akordu dezenvolve Greater Sunrice. Dezenvolvimentu Greater Sunrise atu halo loloos oinsa, governu tau konfiansa ba maun Xanana, apoia nia, tane nia, tanba nee politika estadu, Doutor Marí Alkatiri hatudu dala ida tan sentidu do estadu”, hateten Horta.

Horta afirma katak maske iha diferensia politika, maibe ba kestaun Fronteira Maritima ne’e kestaun estadu no interese nasional nian. Povu hotu tane Xanana Gusmao, hodi halo negosiasaun.

Horta informa katak informasaun balun ne’ebe Xanana desidi hodi konsulta Primeiru Minsitru no Ministri Agio Pereira, ne’ebe halo servisu diak tebes, hatudu nia disiplina, nia sentidu do estado, informa no bebeik ba Doutor Marí.

Iha tempu la hanesan, bainhira TAFARA.TL halo entrevista ho Dr. Jose Ramos Horta bainhira halo ekontru regular ho Prezidente da Rublika, konaba situasaun seguransa nasional, iha fulan kotuk liu ba. Ba TAFARA.TL Horta esplika Australia simu prinsipiu reklamasaun Timor nian, ba linha mediana iha fronteira maritime permanente, mais falta resolve asumtu boot ida konaba dezenvolvimentu Tasi Timor, dezenvolvimentu Greater Sunrise, ne’e mak senhor Xanana Gusmao sei kontinua halo esforsu iha liur ho parseiru oin-oin, inkluindu parseiro investedor sira, hodi hare modelnu saida mak diak atu dezenvolve greater sunrise.

“Se ita iha fronteira maritime permanente, maibe la konsege dezenvolve Greater Sunrise, ne’e ita bele orgullu ho fronteira maritime maibe ita nia ekonomia nafatin. Bayundan maran, greater sunrise la dezenvolve ita konsilida ita nia soberania tanba hetan fronteira martima maibe osan la tama. Osan so bele tama bainhira ita hetan parseiru internasional, ne’ebe ho capital investimentu boot Billioens dolar, ho teknologia ne’ebe boot e que fiar Timor-Leste, no hateten ami prontu atu investe iha greater sun rise no desizaun ne’e sedauk halo, tanba ne’e mak maun Xanana sei iha liur hodi buka dalan. Ami hatete ona prosesu kona ba dezenvolvimentu Greater Sunrise, ne’ebe Xanana Gusmao ho nia team desidi no ida ne’e diak, governu sei apoiu, ida ne’e importante e urjente”, hateten Horta.

Horta esklarese liutan katak laos fasil atu halo investimentu foun ba mina no gas tanba enerjia renovavel iha mundu kadaves aumenta.

Horta halo ezemplu katak iha nasaun Norwegia 60% kareta ne’ebe lao iha Norwegia, agora la uza mina ona, uza deit eletrisidade ou gas, maske Norwegia produtor mina ne’ebe boot tebes maibe sira hahu ona alternative seluk. Uniaun Europa nia politika iha future lakohi tan atu importa tan mina, ida ne’e signifika folin mina sei tun.

Ba TAFARA.TL Horta hateten ho situasaun ne’ebe komesa implementa ona iha nasaun seluk, ho nune’e ba Timor-Leste importante tebes hodi dezenvolve seitor agrikultura no turismo.

“Iha tinan 10 nia laran ne’e lolos governu devia apoia ona makas iha seitor agrikultura. Ohin loron Timor-Leste devia 100% auto sufisiente agrikultura, afinal ita sei importa buat hotu. Portantu tenke hare buat ne’ebe lao salah iha kotuk, para ba oin ne’e dezenvolve agrikultura, peskas, florestas, turismo”, esplika Horta.

Liga ho desizaun Prezidente da Republika, Dr. Francisco Guterres Lú Olo, hodi fo fila fali ba povu hodi desidi se mak atu ukun lolos. Ba kongresista sira iha gymnasiu Maliana, tuir Horta katak desizaun ne’ebe Prezidente da Republika halo, tenke fo apoiu, tanba i nee ultima instituisaun politika ita nian, “ita la bele halo buat ne’ebe kontribui atu enfrakeze ka destabeliza fali instituisaun ida nee, tanba nee antes desizaun Prezidente da Republika nian, hau komesa ho laran kontente oituan, hau rona ita nia maun boot Taur Matan Ruak hatete nune, desizaun neebe Prezidente atu halo karik, ami simu, hau mos kontente tanba CNRT no KHUNTO mos bainhira Prezidente halo desizaun, hotu-hotu simu, ida nee mak hatudu matoridade partidu sira nian”. *[ Henrique S. De Jesus | Editor: Zevonia Vieira | TAFARA.TL| 12.02.2018]

About Henrique Soares de Jesus

Check Also

MOFFE – CAUCUS Realiza Treinamentu Ba PARPOL, Marcelina: Hau nia Kontribuisaun Iha Partidu Importante

“Feto sira iha partidu laran halo mos servisu barak ba partidu nia susesu. Hau hakarak …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *