Wednesday , April 24 2019
Home / Sosial & Politika / Lixu Fo Beneno Ba Ita Nia Moris, Negosiante Sira Hetan Moras Impaktu Hosi Lixu
Lixu ne'ebe soe butuk iha merkadu Taibesi. [Foto: Virginia Pereira | 31.01.2018]

Lixu Fo Beneno Ba Ita Nia Moris, Negosiante Sira Hetan Moras Impaktu Hosi Lixu

Ambiente ne’ebe moos, halo ema hotu sei moris saudavel, bakteria hosi foer sei fo impaktu ba ema nia saude, liu hosi lalar no anin ne’ebe sei bele to iha ema ida nia isin lolon.

Konsensia ema ida nian hodi hadomi ambiente seidauk barak, realidade ita akompanna rasik iha capital Dili, iha dalan ninin, ema sempre soe lixu oin-oin hanesan lixu plastiku, kaleng no suratahan.

Soe lixu arbiru iha dalan ninin, halo negosiante ambulante sira ne’ebe faan nia sasan, la sente satisfas ho kondisaun refere, la hakmatek hodi faan sira nia sasan.

Negosiante Palmira, [48], ne’ebe faan sasan iha merkadu Taibesi, bainhira TAFARA.TL dada lia, konfesa katak lixu ne’ebe soe arbiru, sente la diak, saniamentu sira mos mai suru deit maibe la moos.

“Foer ne’e loron-loron mai husi foho, faan modo la folin depois modo sira ne’e dodok e soe mak barak. Ami tur besik iha sampah ne’e, ami han mos ladiak, lor-loron horon deit sampah nia dois, halo ami ulun moras, muta, isin manas hotu, hare mos ama iha sorin ne’e, moras semana ida ona, inus metin, fanin, ulun moras tanba foer barak los. Ami husu ba Saniamentu sira, mai suru karik red 4 hanesan ne’e, tanba la too meudia aumenta tan fo mai fakar barak fali ona”, konfesa Palmira.

Sentimentu hanesan mai hosi negosiante Domingos Gonsalves [28] hatete, lixu nakonu iha fatin ne’e, faan iha fatin ne’e sente la diak ho saude

“Moras atu daet fali ami, sampah iha ne’e mos ladun raut, besik semana rua ona mak horseik dader mai, maibe sira la mai loron-loron. sampah iha sorin ne’eba no merkadu laran, mai fakar hotu iha ne’e. Ami mos sente ladiak tanba buka osan iha ne’e depois toba han hemu mos iha ne’e”, tenik Domingas

Entertantu husi parte seluk, Dona de casa, Beatriz Pires [29], ba TAFARA.TL hateten estadu tenke tau matan ba negosiante sira ne’ebe faan sasan besik soe lixu fatin, karik bele hamos lixu sira ne’ebe barak los iha merkadu laran.

“Dala barak sampah sira ne’e fo impaktu ladiak ba ita nia saude, e husu mos inisiativa ba ita nia aan rasik, ita nudar negosiante mos tenke rai sasan iha nia fatin, bain hira foer barak ona, labele soe foer arbiru, ida mos Governu tenke halo sampah fatin atu sira tau sampah iha ida idak nia fatin”, hateten Beatriz

Lixu parte ida ne’ebe hamosu impajtu ne’ebe la balansu ba meio ambiente, ne’ebe nia kompozisaun mai hosi Hahn restu, ai tahan, plastiku, hena restu, boraixa no seluktan. Bainhira soe butuk, ne’e sei hamosu is dois no gas ne’ebe perigozu ba saude ema nian. Bainhira sunu sei hamosu hafoer ar iha lalehan [Udara. Red ]. Alende ne’e tradisaun soe lixu iha mota laran, sei hamosu inundasaun, no hafoer bee tanba impaktu hosi lixu sira ne’ebe dodok iha bee laran. Impaktu ba ema, sei hamosu moras diarea, kolera, tifus ne’ebe virus mai hosi bee ne’ebe hemu no dengue.

Dadus hosi peskizador internasional hatudu katak, iha Japaun mais menus 40.000 ema ne’ebe mate, tanba impaktu hosi consume ikan ne’ebe kontamina hosi bee raksa [Hg]. Raksa ne’e mai hosi lixu ne’ebe soe ba tasi laran, hosi fabrika sira ne’ebe halo produsaun batria no akumulator.

Liu hosi lixu sai problema boot ba ita nia vida, liu hosi instituisaun saude no organizasaun hadomi meio ambiente, aplika konaba prinsipiu haat katak halo redusaun, halo hamutuk fila fali, resiklar no substituir. Ho prinsipiu haat ne’e bele azuda ita hodi asegura ita nia ambiente hosi lixu ne’ebe fo beneno ba ita nia moris no animal. Banhira ita hadomi ambiente, ne’e katak ita mos hadomi ita nia an.*[Virginia Pereira | Editor: Zevonia Vieira | TAFARA.TL | 31.01.2018]

About Virginia Pereira

Check Also

Bankada Fretilin Sauda no Respeita PR nia Desizaun Promulga OJE 2019

Relasiona ho Prezidente da Republika, Francisco Guterres Lú Olo promulga Orsamentu Jeral Estadu [OJE] 2019, …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *