Wednesday , June 19 2019
Home / Sosial & Politika / Marí: Proklamasaun Ne’e Hatudu Povu Ho Determinasaun Defende Rai No Direitu Ba Independensia
Primeiru Ministru, Dr. Marí Alkatiri ho eiz Prezidente da Republika, Taur Matan Ruak hare expozisaun fotografia ne'ebe tau iha palacio governu. [Foto: Zevonia Vieira | 03.03.2018 ]

Marí: Proklamasaun Ne’e Hatudu Povu Ho Determinasaun Defende Rai No Direitu Ba Independensia

“Hanoin fila fali ba kotuk hanesan saudozu Xavier do Amaral, Nicolau Lobato, Maulear, Bahata Ulas Timur, Bieke Sahe, sira ne’e grupu ida ne’ebe hamutuk iha praça ida ne’e, hamrik metin iha rai ida ne’e, atu hatete ba mundu tomak, “ami mak iha ne’e, ami prontu, ami hakarak ba hamutuk no ami sei manan”. Marí Alkatiri

Loron 3 Marsu nudar loron istoriku ba povu Timor, tanba liu hosi luta ne’ebe maluk veteranu sira hatudu ona nia aten brani, hodi kontra okupasaun illegal, ne’ebe hamate povu maubere rihun ba rihun, lakon oan, inan, aman no maun alin.

Iha komemorasaun loron Veteranu 3 Marsu, iha palacio governu, Primeiru Ministru, Dr. Marí Alkatiri hatoo memoria katak iha antes loron proklamasaun, hamutuk ho saudozu Nicolau Lobato, Francisco Xavier do Amaral no saudozu lubuk ida, halao servisu ida atu harii, atu hakerek ba proklasaun ida ne’e. Iha tempu ne’eba derepente hatene katak forsas invasoras tama ona to Atabae.

Marí kontinua nia memoria katak, komandante Auilis tun hosi Atabae mai aprezenta an iha kuartel jeneral iha Dili, hodi dehan, “hosi loron ne’e kedas, prontu atu adere no tama FALINTIL, hodi apoia kompletamente no totalmente luta da rezistensia.

“Iha loron ida ne’e duni, hau hela iha uma ida iha Taibesi, derepente hau simu saudozu Vice Prezidente da Fretilin Nicolau Lobato, ba koalia ho hau, nia dehan laiha tempu ona atu ita hein to loron 1 Dezembru, ita tenke proklama independensia ida ne’e ohin duni, mais hau dehan ita konvida ona ema mai hosi liur, agora sei ita proklama ohin, diak liu ita lalika hein ema sira ne’e mai, maibe nia dehan la presiza hein, ita tenke proklama independensia enkuantu Dili sei iha ita nia liman. Hanesan ne’e ami rua ba hamutuk ba Lahane ba koalia ho saudozu Prezidente Fretilin, Xavier do Amaral, atu dehan proklama independensia iha loron ida ne’e duni. Koalia la kleur lian simu malu no marka duni ba tuku 5 lokraik 28 Novembru, hodi proklama independensia ida ne’e. Tanba ne’e ita bele dehan, independensia ida ne’e, proklama ne’e ita hatudu brani ida, prontu atu mate ka moris ukun rasik an, proklama duni iha lokraik ne’e, parada militar halo iha oin ne’e”, memoria Marí Alkatiri iha nia deskursu.

Marí Alkatiri kontinua konta katak, bainhira halo tiha proklamasaun independensia, iha loron ida ne’e duni, Prezidente da Republika toma posse mak Francisco Xavier do Amaral, liu loron tolu kontinua fo posse ba premeiru governu iha Lahane.

Iha loron manas, maske hikis kosar no ne’ebe nakonu ho maluk veteranu sira, hodi mai hamutuk komemora loron Veteranu, inklui joven feto no mane sira, Dr. Marí Alkatiri hateten, “ida ne’e mak ita nia memoria”.

Fundador RDTL ne’e mos fo hanoin fila fali katak, bainhira koalia konaba invasaun, dala barak hanoin deit 7 de Dezembru, maibe invasaun hahu mai iha Timor, iha kedas loron 16 de Outubro hosi fronteira. Iha loron refere mak jornalista nain lima hosi Australia no Nova Zelandia hetan oho iha Balibo.

“Proklamasaun bainhira halo, ne’e proklamasaun ida para atu hatudu katak, povu Timor-Leste ho determinasaun tomak atu defende nia rai, atu defende nia direitu ba independensia. Republika de Timor-Leste moris hanesan hakilar boot ida ba mundu tomak katak, ami prontu atu mate maibe hakarak independensia. Ida ne’e mak istoria, ne’e mak memoria no ne’e mak realidade”, tenik Marí ho lian makaas.

Iha Marí Alkatiri nia lian ikus hateten katak hanesan ema ne’ebe sovrevivente iha loron proklamasaun independensia, hanoin fila fali ba kotuk hanesan saudozu Xavier do Amaral, Nicolau Lobato, Maulear, Bahata Ulas Timur, Bieke Sahe, sira ne’e grupu ida ne’ebe hamutuk iha praça ida ne’e, hamrik metin iha rai ida ne’e, atu hatete ba mundu tomak, “ami mak iha ne’e, ami prontu, ami hakarak ba hamutuk no ami sei manan. Horseik ita hatene, ita nia luta ne’e, luta ida ne’ebe kontra inimigu ne’ebe boot liu ita, forte liu ita. Lia fuan Nicolau Lobato nian iha 20 Maiu 1978 “Ita povu ida ne’ebe kiik, fraku maibe ita hatene,ita bele, ita tenke manan no ita manan duni”, deklara Marí Alkatiri iha loron veteranu 3/03.

Iha komemorasaun loron Veteranu hetan partisipasaun masimu hosi veteranu sira hanesan eiz FALINTIL sira, grupu estudante hanesan RENETILI, OJETIL, UNETIM, grupu feto hanesan OPMT no grupu seluk tan. Hetan mos partisipasaun hosi eiz Prezidente da Republika, Taur Matan Ruak no hanesan mos eis FALINTIL, membrus membru governu no korpu diplomatiku sira. *[ Zevonia Vieira | TAFARA.TL | 03.03.2018 ]

About Zevonia Vieira

Zevonia Vieira, Chefe Redasaun TAFARA.TL, hamutuk ho Metodio Caetano Moniz & Fernando Antonio da Costa hari media online TAFARA.TL, iha Oe-cusse, Ambeno, dia 23 de Agosto de 2015.

Check Also

Lú Olo: Jornalista Mak Fahe Informasaun Importane no Promove Debates

“Jornalista sira tenke iha responsabilidade, Adelino Gomes hateten jornalista laos hatene hakerek nutisia deit, laos …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *