Friday , November 24 2017
Home / Eleisaun Parlamentar / Ritual Hotu Ona, Dalan Nakloke Fali Ba Servisu PM Mari Nian
Premeiru Minsitru Dr. Mari Alkatiri hamrik besik Lia Nain Sira hodi asisti seromonia ritual hodi dada fila fali juramentu iha 2006.[Foto: Jo Monteiro]

Ritual Hotu Ona, Dalan Nakloke Fali Ba Servisu PM Mari Nian

 

“Antes foti ain iha momentu ne’eba,  Mari hamrik iha palacio nia oin, hateke ba Palacio laran, jura dehan nunka mais atu tama iha palacio” Mari Alkatiri

Rai komesa nakaras, ema barak haleu hela palacio governu hodi hein oras, atu hahu seremonia ritual ne’ebe mak sei lidera hosi lia nain sira mai hosi rejiaun lima no RAEOA.

Kesi hena iha ulun, tara tais ho koor oin-oin, tara belak, mortein, kaibauk iha ulun, hatudu identidade original uma lisan Timor nian. Tuir Iha bandeira hun, haleu malu, hodi komesa hahu ho dadolin ho idak-idak nia lian.

Ritual hahu hosi Lia Nain mai hosi Municipio Lautem, uma Lisan Chailoro, Manuel Xisto, komesa harohan no hamulak ho lian Fataluku, hodi halo tuir nia dalan, atu dada fila fali lia fuan ne’ebe uluk koalia sai.

Remata ho Lia Nain hosi Lospalos, kontinua kedas ho Lia Nain hosi Enklave Oecusse, tuir ho Lian Nain hosi Kemak, Mambai no Bunak.

Seremonia ritual ne’ebe halao iha oras rua ho balun nia laran, hatudu atensaun masimu hosi membru governu no komunidade sira ne’ebe asisti iha seremonia ne’e.

Dadolin ho lian furak, hamulak ho dialeta ne’ebe furak, hamosu situasuan ne’ebe nakonu ho arte no unidade iha durante prosesu ritual. Iha oras 19.30 kalan, ritual mos hotu no kontinua halao seremonia iha palacio laran (fatin servisu Premeiru Minstru).

Uma Lisan hosi regional lima no Regiaun Autoridae Espesial Oecusse Ambeno hamutuk hodi halo seromonia ritual, hodi dada fali juramentu Premeiru Minstru, Dr. Mari Alkatiri ne’ebe koalia iha tinan 2006, iha tempu krizi.

Iha abertura seremonia ritual, Ministra Solidaridade Sosial, Florentina Smith hatoo katak, seremonia ritual ida ne’e ho objetivu atu dada fali lia fuan ne’ebe mak Dr. Mari Alkatiri iha tempu krizi 2006.

“Atu loke fila fali dalan ba Premeiru Ministru, loke dalan foun, dalan moos atu nune’e Premeiru Ministru bele hala’o servisu ho diak no serbi povu”, esplika Florentina Smith.

Iha tempu hanesan Lia nain hosi rejiaun lima no RAEOA konvida Premeiru Ministru e Minstro do Desenvolvimento e de Reforma Institucional Dr. Mari Alkatiri, hodi konta tuir lia fuan ne’ebe koalia sai iha tinan 11 liu ba.

“Tinan 11 ba kotuk, hau okupa fatin hanesan Premeiru Ministru, tanba iha tempu krizi hau hapara hau nia kargu hosi Premeiru Ministru. Iha tempu ne’e apoiantes to iha Metinaro  iha tempu ne’eba, no iha tempu ne’eba hau jura no lako fila tan mai palacio governu no lakohi sai Premeiru Ministru tan. No hau hatete hau serbi nafatin povu maibe laos hanesan Premeiru Ministru”, hateten Dr. Mari iha seremonia ritual loron 27/09.

Mari realsa liutan katak iha 2017 rezultadu hatudu katak, tenke fila fali mai iha palacio ida ne’e hodi assume fali kargu Premeiru Ministru. Iha razaun seluk mak halo Mari Alkatiri lakohi atu fila fali kaer Premeiru Minsitru tanba liga ho juramentu iha 2006, maibe tanba bainhira halo konsultasaun ho koalia ho religiozu sira, koalia ho Amo Bispo sira no religiaun Muslima nian, sira hotu fo apoiu ba pozisaun refere.

Hafoin remata seremonia, jornalista TAFARA.TL dada lia ho Lia Nain husi Uma Lisan Chailoro, Manuel Xisito, hateten katak prosesu hotu liu ona, hodi buka dalan ba Timor-Leste.

“Parte kultura no lisan, para atu kaer nasaun ida ne’e, prosesu ne’ebe ami halao tiha ona, midar ba buat hotu, malirin ba buat hotu, para ita hotu nain ba Timor-Leste ida ne’e, inan ida deit, aman ida deit, I ita moris iha Timor-Leste,  fo fuan ba malu atu liberta povu Timor-Leste”, hateten Xisto.

Lia Nain ne’e mos salienta liu tan katak, sinal ne’ebe hatudu iha manu aten, hatudu katak iha dalan ona no loke ona odamatan luan, hodi sir abele mai hamutuk loke tiha odamatan. Hamalirin tiha horok ne’ebe fihir tun sae, ami hamidar tiha hotu, para fiar ba malu, hodi kaer vida nasaun ida ne’e. Ba oin mai sei laiha buat ruma mak akontese ba Premeiru Ministru Dr. Mari Alkatiri.

Lia Nain hosi Uma lisan Bilese, rai Karketu, Sebastiao Pereira, esplika ba TAFARA.TL katak ohin hadia ona lia fuan ne’ebe uluk Premeiru Minstru koalia iha 2006, maibe laiha problema no laiha buat ida.

Lia Nain Sebastiao hatoo ba TAFARA.TL katak, hanesan lia nain lakohi mosu tan problema iha nasaun ne’e, hakarak deit mak Prezidente da Republika no Premeiru Ministru tau matan ba povu tomak

Iha sorin seluk Lia Na’in husi Municipio Bobonaro, Jetulio da Silva ba TAFARA.TL hateten Lia Nain Lorosa’e no Loro Monu, husi rai ulun to’o rai ikun neon ida deit, laran ida deit.

“Haree ita nia na’i ulun, iha kantor Timor ninian atu kaer metin nafatin, atu lori ita nia nasaun ne’e ba oin, atu lori ita nia Povu Timor ne’e ba iha naroman, hodi ba iha loron diak. Ohin lia na’in sira haree manu ninia ten nee mesak diak deit, laiha tanda [sinal. red]  katak at ne’e laiha. Ne’ebe Hau hatete ba ita nia Dr. Mari Alkatiri dehan, lalika tauk ne’e dalan hotu-hotu mos kapas tebes”, hateten Jetulio da Silva.

Lia Na’in ne’e husu Dr. Mari Alkatiri, atu labele tauk, tamba laiha ona buat at ne’ebe mak sei perturba Primeiru Ministru nia serbisu.

“Servisu ba lalika tauk, lalika tauk moruk ho lanuk, lalika tauk kroatho meik. Kroat ho meik mai la to’o ona, atu moruk ho lanuk mai mos la to’o ona. Ita servisu ba Povu Timor ne’e ba dalan los, lori ba hetan naroman diak,” tenik Lia Na’in Jetulio da Silva hafoin seerimonia kultura iha palacio Govvernu Dili.

Mari Alkatiri lidera Premeiru Governu Konstitusional, ladauk finaliza mandatu, Mari husik hela Palacio tamba mosu krize polítiku iha Timor-Leste tinan 2006. Oras ne’e halo ona tinan 11 Mari sai husi Palacio Governu. Antes foti ain iha momentu ne’eba,  Mari hamrik iha palacio nia oin, hateke ba Palacio laran, jura dehan nunka mais atu tama iha palacio.

mobiliza lia nain sira hodi iha Timor laran hodi dada fali juramentu antes hala’o knar fali iha Palacio Governu.

Ba jornalista sira, Mari Alkatiri konfirma fila fali lalaok ne’ebe mak uluk akontese iha krizi 2006.

“Tinan 11 ona, Hau sai husi ne’e, Hau hambrik duni iha ne’eba, Ha’u Jura, hateke mai fali klaran ne’e, hau dehan nunka mais atu tama iha ne’e. Ne’e liu tinan 11 ona, maibe nasaun bolu fali hau, i Hau responde, Ha’u pronto maibe, hau hakarak dada fila fali Hau nia Juramentu.”

Entretantu bainhira Jornalista sira husu kona-ba Mari nia sentimentu hafoin serimonia cultural ne’e, Mari Afirma katak ho laran kontente tamba nasaun tomak fo fali oportunidade mai atu fila ba Palacio, maibe sente mos katak todan tebes.

“Ha’u sai husi ne’e, ha’u foin 50 i tal anos, hau nia fuk mos seidauk mutin. Agora fila fali ho 60 i tal anos ho fuk mutin ona”, hateten Mari.

Mari husu ba povu tomak atu tau konfiansa nafatin ba lideransas 74-75, hamutuk para prepara kondisoens atu entrega ba Jerasaun foun.

“Ba Povu tomak atu konfia nafatin ba lideransas 74-75, Ami tenki hamutuk, laiha dalan seluk, Ami tenki hamutuk para prepara kondisoens atu entrega ba Jerasaun foun, ne’e mak dalan, laiha dalan seluk. Ohin Ami bele ida idak la’o ninian, Hau hakarak hatete fali lia-faun Prezidente Taur Matan Ruak nian, loron ruma ami sei tama iha dalan klot Ami sei hmutuk,” dehan Mari Alkatiri.

Iha entrevista ho jornalista sira, no bainhira hatan perguntas hosi media STL kona bainhira mak sei hahu servisu iha Palacio Governu? Mari Alkatiri esplika katak aban (28/09) sei liu hosi ne’e hodi hare obras sira ne’ebe presiza hadia no Konselho Ministru sei halao iha ne’e, hahu tersa semana oin.

Tomada de posse ba faze segundu tuir planu sei akontese iha Sesta seman ne’e ka segunda semana oin, tanba aban Premeiru Ministru sei entrega lista ba Prezidente da Republika, iha ne’eba sei determina loron tomada de posse.

Serimonia cultural ne’e hala’o husi lia nain 14, husi Municipio Lautem nain tolu, Ermera nain rua, Bobonaro nain rua, Oe-Cusse nain tolu no Dili nain hat. * [Ekipa TAFARA.TL | TAFARA.TL |  Editor: Zevonia Viera | 27.09.2017].

About Equipa Tafara

Artigu ida ne'e kobertura no hakerek konjunta/hamutuk entre Jornalistas no/ka kontribuidor TAFARA.TL.

Check Also

Xanana: Espera PR Lú Olo Kumpri Konstituisaun no Ami Sei Fo Apoio Tomak

Situasaun politika depois de elisaun Jeral 2017, hamosu preokupasaun ne’ebe mai hosi povu, hodi hein …

2 comments

  1. Halo Ritual maibe exelentissimo Sr. PM buka meios atu bele hetan confianca husi partidu oposicao. nune bele sustenta governo too tinan 5 tamba destinu VII governu sei depende liu ba partidu oposicao.

  2. Felys Alberto Carlos

    Esperansa Povu nian katak presija duni transformasaun jerazional. Ha’u duvida liafuan ida-ne’e tamba dala barak ona Nai Ulun sira ko’alia atu fo ona todan ba jerasaun foun maibe sira mos kestiona fali kapasidade jerasaun foun nian rasik. Karik liafuan atu fo ona poder ba jerasaun foun ne’e sai hanesan materia ida de’it.

    Ha’u mos duvida jerasaun foun ne’ebe Nai Ulun sira temi ne’e se??? Timor Oan hotu ka jerasaun foun iha partidu ida de’it?

    Durante ita temi hela maibe nunka realiza ne’e hatudu katak sei susar tebes atu akontese. Jerasaun foun sira di’ak liu harii partidu rasik nune’e ita bele kontesta ho ita-nia jerasaun tuan sira.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *