Tuesday , May 21 2019
Home / Sosial & Politika / Tragedia Kuluhun, RENETIL Husu Estadu Hare Hikas Relatoriu CHEGA!
RENETIL halo konferensia imprensa iha sede RENETIL kona ba preparasaun kongresu ba dahituk. [Foto: Mario Soares | 13.03.2018]

Tragedia Kuluhun, RENETIL Husu Estadu Hare Hikas Relatoriu CHEGA!

“oho no hakanek joven sira iha Kulu-Hun nudar defisiensia estadu nian hodi hakonu ninia objetivu sira nebe temi ona iha Konstituisaun RDTL”. RENETIL

Tragedia Kuluhun 18/11 ne’ebe hamate joven nain tolu tanba hetan tiru hosi membru Polisia Nasional Timor-Leste, hetan reazen makaas hosi organizasaun rezistensia RENETIL.

Liu hosi komunidade imprensa ne’ebe distribui ba media, RENETIL deklara katak

tragedia 18/11 akontese ona no hakarak bolu atensaun ba orgaun hotu hodi tau iha konsiderasaun seriu kona ba akontesimentu ida ne’e iha prosesu harii nasaun no harii estadu.

“Akontesimentu iha Kuluhun halo moris fali memoria traumatiku iha populasaun nia neon, no halo mihis konfiansa publiku nian ba orgaun seguransa publiku hanesan PNTL nudar sira nia protetor”, hateten Vice Sekretariu Jeral RENETIL, Francisco JMF Belo [Lires].

Tuir observasaun hosi RENETIL katak iha akontesementu 18/11, membru PNTL ne’ebe involve tiru mate joven nain tolu no nain lima seluk hetan kanek todan, ne’e la hatais unfirme PNTL nian, no la halao hela servisu ne’ebe justifika sira atu kaer kilat.

“Ida ne’e hanesan violasaun momos ba Artigo 5º hosi Dekretu Lei no. 9/2009 kona-ba Organica PNTL nian. Uzu kilat iha tiruteiu ne’e mos la preenxe kondisoens ba uza kilat tuir ‘Regime Juridico do Uso da Forca’ nebe regula iha Dekretu Lei No. 43/2011”, Deklara statementu RENETIL

RENETIL rekonnese katak Timor oan barak bele mos inklui balun ne’ebe dadauk ne’e halo parte ba orgaun seguransa publiku, liu ona experiansia traumatiku iha tempu okupasaun. RENETIL konsiente katak impaktu psikolojiku hosi experiensia traumatiku sira nebe bele manifesta iha hahalok violentu. Tanba ne’e, importante atu tau mekanizmu no medida hodi neutraliza trauma prikolojiku sira ne’e, liu-liu ba Timor oan sira ne’ebe haknar a’an iha organun proteksaun publiku, atu la interfere iha sira nia servisu hodi fo proteksaun ba povu.

Relasiona ho aktus violentu no violasaun direitus humanus ne’ebe halo ona hosi membru PNTL balun, organizasaun rezistensia ne’e husu atensaun ba instituisaun relevante sira hanesan PNTL katak violensia ne’ebe komete presiza hetan investigasaun klean, hodi nune’e bele lori justisa ba vitima ho nia familia sira, no mos ba autor seguransa sira ne’ebe involve iha akontesimentu 18/11 iha Kuluhun de Baixo.

RENETIL husu Ba Ministeriu Interior no PNTL, atu halo investigasaun rigorozu ida ba irarkia komando PNTL nian, hodi bele deteta fallansu institusional ne’ebe loke tiha ona opurtunidade ba pessoal PNTL sira hodi uza sala armas iha sira nia servisu, no hatudu hahalok violentu extremu iha atuasaun sira nian ba insidente sira mak akontese iha publiku.

Akontesimentu ne’ebe hamosu protesta makaas hosi sosiadade, RENETILI husu organizasaun sira hotu nebe servisu hamutuk ho juventude ka servisu ba juventude, Organizasaun Governu nian no Naun-Governamental nian, atu tau iha konsiderasaun interligasaun entre fatores hotu mak kontribui ba riskus moris joven sira nian, no mos tau iha konsiderasaun interligasaun fatores sira nebe kontribui ba dezenvolvimentu juventude.

Liu hosi komunikadu imprensa RENETIL mos ezije ba lideransa nasional sira, atu hatudu ezemplu diak iha vida publika, kumpri Lei no halo ema hotu kumpri Lei, hodi kontribui ba dezenvolvimentu justisa no kultura demokrasia iha sosiedade nia leet.

Ba Presidente da Republika, Primeiru Ministru no Parlementu Nasional, RENETIL ezije atu tau hikas iha konsiderasaun Relatoriu CHEGA! ho ninia rekomendasaun sira, ho fiar katak implementasaun ba rekomendasaun sira iha Relatoriu CHEGA! sei kontribui ba transformasaun sosiedade ba moris ida justu, demokratiku, dame no respeitu dereitus umanus.

RENETIL ne’ebe involve estundante barak durante okupasuan Indonesia hodi luta hasoru military Indonsia, hatoo lia menon ba Timor oan tomak, tau konfiansa nafatin ba PNTL nudar instituisaun hodi kontinua mantein Lei ho ordem, no assegura nafatin paz no estabilidade iha ita nia rain.

“oho no hakanek joven sira iha Kulu-Hun nudar defisiensia estadu nian hodi hakonu ninia objetivu sira nebe temi ona iha Konstituisaun RDTL. Tanba ne’e, intervensaun politika sira presiza koordenadu no integradu entre orgaun estadu hotu-hotu, hosi nivel leten no iha nivel kraik”, deklara RENETIL

Ho akontesementu refere RENETIL hatoo solidaridade ba vitima trajedia Kuluhun no husu estadu atu tau iha konsiderasaun impaktu trauma psikolojiku pasadu ba iha membru seguransa sira no hatoo profunda kondolensia no solidariedade. Lakon oan sira ne’e la’os lakon ba familia sira de’it, maibe lakon ba Timor-Leste tomak tanba joven sira nudar koluna vertebral povo no nasaun nian. * [ Zevonia Vieira | TAFARA.TL | 22.11.2018 ]

About Zevonia Vieira

Zevonia Vieira, Chefe Redasaun TAFARA.TL, hamutuk ho Metodio Caetano Moniz & Fernando Antonio da Costa hari media online TAFARA.TL, iha Oe-cusse, Ambeno, dia 23 de Agosto de 2015.

Check Also

Governu Japaun Inagura Renovasaun Eskola Hospitalidade no Turismo, Minami: TL Presija Rekursu Umanu Kualifikadu Iha Area Turismo

“Atu bele atrai turista internasional, Timor-Leste presija investe maka’as liu iha setor infrastrutura, atu bele …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *